Herdenkingen op 8 en 9 mei in Berlijn: Russische ambassade houdt agenda geheim

Een demonstratie voor de Russische ambassade in Berlijn. Foto: © Allard van Gent

Op 8 mei is het in Duitsland de “Tag der Befreiung” en wordt stilgestaan bij 8 mei 1945, de dag dat de Wehrmacht capituleerde en de Tweede Wereldoorlog was afgelopen. In Berlijn zullen op zondag en maandag diverse demonstraties en herdenkingen plaatsvinden.

Rusland viert 8 mei als de dag van de overwinning. Poetin gebruikt de gedenkdag in toenemende mate voor oorlogspropaganda. Met het oog op de demonstraties en herdenkingen op 8 en 9 mei in de Duitse hoofdstad spreekt de Berlijnse politie van momenteel van een “sensibele situatie”.

De politie liet gisteren weten dat op 15 gedenkplaatsen in Berlijn op zondag en maandag het dragen van Oekraïense of Russische vlaggen verboden is. Ook het dragen van militaire symbolen is niet toegestaan. Deze verboden gelden echter niet voor diplomaten en veteranen van de Wereldoorlog.

De maatregel geldt voor de gedenkplaatsen in het Treptower Park en in de Schönholzer Heide in Pankow. Eveneens gelden de maatregelen voor het Parkfriedhof Marzahn, het Museum Berlin-Karlshorst, de Bersarinplatz in Friedrichshain en de gedenkplekken in Buch, Staaken, Prenzlauer Berg, Wittenau, Rummelsburg en Alt-Hohenschönhausen.

Op alle andere openbare plekken zal het dragen van Oekraïense vlaggen “in principe” zijn toegestaan, aldus de politie. Bovendien zal op de herdenkplekken het Z-symbool verboden zijn. Deze letter wordt door voorstanders van de Russische oorlog gebruikt en staat voor „za pobedu“ („Voor de overwinning“).

De Oekraïense ambassadeur Andrij Melnyk had de Berlijnse politie opgeroepen de beperkende maatregelen voor demonstraties en herdenkingsbijeenkomsten op 8 en 9 mei ongedaan te maken. Gisteren twitterde Melnyk: “Beste burgemeester Franziska Giffey, deze schandalige beslissing van de Berlijnse politie moet HERROEPEN worden”. Dit is een oorveeg voor de Oekraïne en een klap in het gezicht van de Oekraïense bevolking.

Ook de oppositie in het Berlijnse Huis van Afgevaardigden uitte kritiek. “De Oekraïense vlag staat voor strijd voor vrijheid – hoe kan men uitgerekend in Berlijn zo zonder instinct zijn dit te verbieden?”, schreef de CDU partijleider voor Berlijn Kai Wegner op Twitter. Dat de vlag volgens de politie in principe niet verboden is, maar slechts bij vastgelegde herdenkplaatsen niet is toegestaan, vermeldde hij niet.

De politie wil met veel mankracht de geplande demonstraties en herdenkingsbijeenkomsten begeleiden. Volgens een politiewoordvoerder zullen er circa 3.400 politieagenten op zondag en maandag op de been zijn.
“We staan voor de grote uitdaging en opgave het waardige herdenken op 8 mei 1945 van een aangemeten en respectvol kader te voorzien”, zei de Berlijnse senator voor Binnenlandse Zaken Spranger (SPD). Ze wees er al eerder op dat op de gedenkplaatsen duizenden Russische soldaten in 1945 bij de slag om Berlijn zijn gevallen en hier hun laatste rustoord vonden. De historische betekenis mag niet in het kader van de huidige gebeurtenissen geïnstrumentaliseerd worden.

Bij een groot deel van de demonstraties en herdenkingen gaat het om kleine bijeenkomsten met tussen 5 en 50 deelnemers die door verenigingen, verbaden of partijen worden georganiseerd. Achter sommige staan echter Russische initiatiefnemers die wederom op anti-Russische tegenprotesten van vaak Oekraïense instanties kunnen rekenen.

De grootste bijeenkomst is de “Soldaten van het Rode Leger herdenkingsdemonstratie” (Rotarmisten-Gedächtnis-Aufzug) die op maandag 9 mei met 1.300 personen bij de Brandenburger Tor van start gaat en eindigt bij de gedenkplaats in Tiergarten.

Ook de Russische ambassade plant een reeks herdenkingsbijeenkomsten, maar houdt deze dit jaar geheim. “De precieze tijdstippen en plekken worden helaas uit veiligheidsoverwegingen niet openbaar gemaakt”, heet het. Men zal bij de Russische gedenkplaatsen en begrafenissen van dode soldaten in Tiergarten, in Pankow en in Treptower Pal kransen en bloemen neerleggen. Bovendien zijn bezoeken aan de belangrijkste gedenkplaatsen van voormalige concentratiekampen gepland.

Berlijnse politici, die de afgelopen jaren altijd deelnamen aan de evenementen van de Russische ambassade, blijven dit jaar uit protest thuis uit. De Oekraïense ambassadeur Melnyk heeft echter aangekondigd op zondag om 12 uur een krans op de gedenkplaats in Tiergarten te willen neerleggen.

Op 8 mei 1945 gaf de Duitse Wehrmacht zich over. Sinds 1985 wordt die datum in Duitsland steeds meer gezien als een dag van bevrijding van Hitlers naziregime. Maar op de term ‘bevrijding’ is ook kritiek. Lynn Stroo van het Duitsland Instituut schreef daar twee jaar geleden de volgende bijdrage over:

8 mei, een dag van bevrijding in Duitsland?

Rusland bemoeit zich niet met binnenlandse aangelegenheden in de Oekraïne, zegt een Russische deelnemer aan de 8 mei herdenking 2014 in Berlijn in de onderstaande reportage (na 45 seconden) van SPIEGEL TV